SC CEC EC Selection Panel : ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపికలో సీజేఐ తొలగింపుపై కేంద్రాన్ని ప్రశ్నించిన సుప్రీంకోర్టు
ఈ వార్తాకథనం ఏంటి
కేంద్ర ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక కమిటీ నుంచి భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (సీజేఐ)ని తొలగిస్తూ పార్లమెంట్ తీసుకొచ్చిన కొత్త చట్టం రాజ్యాంగబద్ధతపై సుప్రీంకోర్టులో విస్తృతంగా వాదనలు జరిగాయి. ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక ప్రక్రియలో పారదర్శకత, నిష్పాక్షికత ఎంత మేరకు అమలవుతున్నాయనే అంశంపై అత్యున్నత న్యాయస్థానం కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించింది. వాదనలు ముగిసిన అనంతరం ఈ కేసును ఐదుగురు సభ్యుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి బదిలీ చేయాలా వద్దా అనే అంశంపై నిర్ణయాన్ని సుప్రీంకోర్టు రిజర్వ్ చేసింది.
వివరాలు
ఎంపిక కమిటీలో 2:1 నిష్పత్తిపై ధర్మాసనం సందేహాలు
2023లో అమల్లోకి వచ్చిన కొత్త చట్టం ప్రకారం ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్(సీఈసీ),ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి ఏర్పాటైన త్రిసభ్య కమిటీలో ప్రధానమంత్రి,ప్రధానమంత్రి సూచించిన ఒక కేంద్ర మంత్రి,లోక్సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడు సభ్యులుగా ఉంటారు.
ఈ విధానాన్ని పరిశీలించిన ధర్మాసనం ఎంపిక కమిటీలో ప్రభుత్వానికి 2:1 ఆధిక్యం ఉండటం నిష్పాక్షికతపై సందేహాలకు తావిస్తోందని పేర్కొంది.
విచారణ సందర్భంగా జస్టిస్ దత్తా స్పందిస్తూ,ఎన్నికల కమిషనర్ పూర్తిగా స్వతంత్రంగా వ్యవహరించే వ్యక్తి కావాలని, నిష్పాక్షికత ఉండటమే కాకుండా అది ప్రజలకు స్పష్టంగా కనిపించాల్సిన అవసరం కూడా ఉందని వ్యాఖ్యానించారు.
తాము ప్రధానమంత్రిపై అపనమ్మకం వ్యక్తం చేయడం లేదని, అయితే ప్రజల్లో విశ్వాసం పెంచే విధంగా ఎంపిక ప్రక్రియ పారదర్శకంగా ఉండాల్సిన అవసరం ఉందని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది.
వివరాలు
కేంద్రం తరఫున తుషార్ మెహతా వాదనలు
కేంద్ర ప్రభుత్వం తరఫున హాజరైన సొలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా కొత్త చట్టాన్ని సమర్థించారు.
ప్రధానమంత్రి పదవికి రాజ్యాంగపరంగా అత్యున్నత గౌరవం, బాధ్యత ఉన్నాయని, కమిటీలో మెజారిటీ ఉందనే కారణంతో ప్రధానమంత్రి లేదా కేంద్ర మంత్రులు దురుద్దేశంతో వ్యవహరిస్తారని భావించడం సరైంది కాదన్నారు.
ప్రధానమంత్రి నిర్ణయాలపై విశ్వాసం లేకపోతే, భవిష్యత్తులో కేంద్ర మంత్రుల ఎంపికలో కూడా రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తులు లేదా బయటి వ్యక్తులను భాగస్వామ్యం చేయాల్సిన పరిస్థితి వస్తుందని ఆయన వాదించారు.
ఈ వివాదం రాజ్యాంగ వ్యాఖ్యానానికి సంబంధించిన కీలక అంశమని పేర్కొంటూ, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 145(3) ప్రకారం ఈ కేసును పెద్ద ధర్మాసనం విచారించాలని సుప్రీంకోర్టును కోరారు.
వివరాలు
న్యాయవ్యవస్థ నియామకాల అంశాన్ని ప్రస్తావించిన కేంద్రం
విచారణలో న్యాయమూర్తుల నియామకాల వ్యవస్థను కూడా తుషార్ మెహతా ప్రస్తావించారు.
న్యాయవ్యవస్థలో న్యాయమూర్తుల ఎంపికలో న్యాయమూర్తులకే కీలక పాత్ర ఉన్నప్పుడు, కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ నిర్ణయాల్లో బయటి వ్యక్తుల జోక్యం ఎందుకు అవసరమనే ప్రశ్నను ఆయన లేవనెత్తారు.
ప్రజలకు నేరుగా జవాబుదారీగా ఉండేది కార్యనిర్వాహక, శాసన వ్యవస్థలేనని కూడా గుర్తు చేశారు.
వివరాలు
సీజేఐ తొలగింపుపై దాఖలైన పిటిషన్లు
2023లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన చారిత్రాత్మక తీర్పు ప్రకారం ప్రధానమంత్రి, లోక్సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడితో పాటు భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి కూడా ఎన్నికల కమిషనర్ల ఎంపిక కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉండాలని సూచించింది.
అయితే అనంతరం పార్లమెంట్ ఆమోదించిన కొత్త చట్టంలో సీజేఐని కమిటీ నుంచి తొలగించారు.
ఈ నిర్ణయాన్ని సవాలు చేస్తూ పలు ప్రజాహిత వ్యాజ్యాలు సుప్రీంకోర్టులో దాఖలయ్యాయి.
ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామక విధానం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే అంశంపై తలెత్తిన చట్టపరమైన ప్రశ్నలకు స్పష్టత ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉందని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.
ఈ నేపథ్యంలో కేసును ఐదుగురు సభ్యుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి బదిలీ చేయాలా అనే అంశంపై సుప్రీంకోర్టు త్వరలో తన నిర్ణయాన్ని వెల్లడించనుంది.