Sonam Wangchuk: సోనమ్ వాంగ్చుక్ ఆకలితో నిరాహార దీక్షపై చట్టం ఏమంటుంది?
ఈ వార్తాకథనం ఏంటి
పర్యావరణ ఉద్యమకారుడు సోనం వాంగ్చుక్ చేపట్టిన ఆమరణ నిరాహార దీక్ష 20వ రోజుకు చేరడంతో దేశవ్యాప్తంగా మరోసారి చట్టపరమైన చర్చ మొదలైంది. దీర్ఘకాలంగా ఆహారం తీసుకోకపోవడంతో ఆయన ఆరోగ్య పరిస్థితిపై వైద్యులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అవయవాలు దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు.ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం ఆయనకు బలవంతంగా ఆహారం తినిపించే అధికారం ఉందా అనే ప్రశ్నమరోసారి ముందుకొచ్చింది. దాదాపు పదేళ్ల క్రితం ఇదే తరహా పరిస్థితిని మణిపూర్కు చెందిన ఉద్యమకారిణి ఇరోమ్ షర్మిలా ఎదుర్కొన్నారు. సాయుధ దళాల ప్రత్యేక అధికారాల చట్టం(AFSPA)కు వ్యతిరేకంగా ఆమె 16ఏళ్ల పాటు నిరాహార దీక్ష కొనసాగించారు.
వివరాలు
సోనం వాంగ్చుక్ ఆరోగ్యంపై పిటిషన్
అప్పట్లో భారతీయ శిక్షాస్మృతిలో (IPC) సెక్షన్ 309 ప్రకారం ఆత్మహత్యాయత్నం నేరంగా ఉండటంతో ఆమెను పలుమార్లు అరెస్టు చేసి, ముక్కు ద్వారా ట్యూబ్ వేసి బలవంతంగా ఆహారం అందించేవారు.
అయితే ప్రస్తుతం పరిస్థితులు పూర్తిగా మారాయి. భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత ఆత్మహత్యాయత్నం ఇకపై నేరంగా పరిగణించబడడం లేదు.
దీంతో నిరాహార దీక్ష చేస్తున్న వ్యక్తుల విషయంలో కోర్టులు కూడా వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, శారీరక స్వాధీన హక్కులకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నాయి.
సోనం వాంగ్చుక్ ఆరోగ్యంపై దాఖలైన పిటిషన్ను విచారించిన ఢిల్లీ హైకోర్టు కేంద్ర ప్రభుత్వం తరఫున సమర్పించిన వివరాలను నమోదు చేసింది.
ప్రభుత్వ వైద్యులు ప్రతిరోజూ ఆయన ఆరోగ్యాన్ని పరిశీలిస్తున్నారని కేంద్రం తెలిపింది.
వివరాలు
నిరాహార దీక్షచేసేవారి ప్రాణాలను కాపాడే బాధ్యత ప్రభుత్వానిదే..
ఇదే విధంగా రోజువారీ వైద్య పరీక్షలు కొనసాగించాలని, అవసరమైతే వైద్యులు చికిత్స అందించాలని హైకోర్టు ఆదేశించింది. అయితే ఎక్కడా బలవంతంగా ఆహారం తినిపించాలని కోర్టు సూచించలేదు.
ఇలాంటి అంశంపై సుప్రీంకోర్టు కూడా గతంలో స్పందించింది. 2024లో పంజాబ్ రైతు నేత జగ్జిత్ సింగ్ దల్లేవాల్ నిరవధిక నిరాహార దీక్ష చేపట్టిన సమయంలో ఆయన ఆరోగ్య పరిస్థితి విషమించడంతో సుప్రీంకోర్టు ప్రభుత్వం ప్రాణాలను కాపాడటం తన రాజ్యాంగబద్ధమైన బాధ్యత అని స్పష్టం చేసింది.
అదే సమయంలో నిరాహార దీక్షను బలవంతంగా విరమింపజేయకూడదని, ప్రాణాపాయం ఏర్పడిన పరిస్థితుల్లో మాత్రమే అవసరమైన వైద్య జోక్యం ఉండాలని పేర్కొంది.
వివరాలు
నిరాహార దీక్షలను ప్రజాస్వామ్య నిరసనగా చూడాలని కోర్టు సూచన
2011లో అవినీతి, నల్లధనానికి వ్యతిరేకంగా బాబా రాందేవ్ చేపట్టిన నిరాహార దీక్ష సందర్భంగా కూడా సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.
నిరాహార దీక్షలను ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతల సమస్యగా కాకుండా ప్రజాస్వామ్య నిరసనగా చూడాలని సూచించింది.
ముందుగా చర్చలు జరిపి, ఉద్యమకారులను శాంతియుతంగా ఒప్పించే ప్రయత్నాలు చేయాలని, వెంటనే బలవంతపు చర్యలకు దిగకూడదని స్పష్టం చేసింది.
అప్పటి ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ లేఖ రాయడం, కేంద్ర మంత్రులు చర్చలు జరపడం వంటి చర్యలను కోర్టు సానుకూలంగా ప్రస్తావించింది.
వివరాలు
బలవంతపు ఫీడింగ్కు మద్దతు ఇవ్వని కోర్టులు
ప్రస్తుత చట్టపరమైన పరిస్థితుల్లో ప్రభుత్వం నిరాహార దీక్ష చేస్తున్న వ్యక్తిని పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేయలేదు. అదే సమయంలో ఎలాంటి పరిస్థితుల్లోనైనా బలవంతంగా ఆహారం తినిపించే అధికారం కూడా లేదని న్యాయ నిపుణులు చెబుతున్నారు.
వ్యక్తి ప్రాణాలకు తక్షణ ప్రమాదం ఏర్పడితే వైద్యపరమైన చర్యలు తీసుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంటుంది.
కానీ నిరసనను అణిచివేయాలనే ఉద్దేశంతో బలవంతపు ఫీడింగ్కు కోర్టులు ప్రస్తుతం పెద్దగా మద్దతు ఇవ్వడం లేదు.
వివరాలు
వైద్య పర్యవేక్షణకే ప్రాధాన్యం
సోనం వాంగ్చుక్ కేసులో ఢిల్లీ హైకోర్టు కూడా ఇదే విధానాన్ని అనుసరించింది.
రోజువారీ వైద్య పరీక్షలు కొనసాగించాలని, అవసరమైతే చికిత్స అందించాలని ఆదేశించినప్పటికీ, ఆయన నిరాహార దీక్షను బలవంతంగా విరమింపజేయాలని మాత్రం ఎలాంటి ఆదేశాలు జారీ చేయలేదు.
దీంతో ప్రస్తుత చట్టాల ప్రకారం ప్రభుత్వ తొలి బాధ్యత ప్రాణాలను కాపాడటమే అయినప్పటికీ, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను గౌరవిస్తూ చర్చలు, వైద్య పర్యవేక్షణకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలని న్యాయస్థానాల తాజా వైఖరి స్పష్టమవుతోంది.