Election Commission Rift: ఈసీలో మళ్లీ విభేదాల రచ్చ.. టీఎన్ శేషన్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఏం చెప్పింది?
ఈ వార్తాకథనం ఏంటి
ఎన్నికల సంఘం.. దేశంలో ఎన్నికల ప్రక్రియను పర్యవేక్షించే రాజ్యాంగ సంస్థ. ప్రస్తుతం ఈసీలో చీఫ్ ఎలక్షన్ కమిషనర్తో పాటు మరో ఇద్దరు ఎన్నికల కమిషనర్లు ఉన్నారు. మరి ఇలాంటి బహుళ సభ్యుల కమిషన్లో తుది నిర్ణయం ఎవరిది? సీఈసీ మాటే అంతిమమా? లేక ముగ్గురి అభిప్రాయాల్లో మెజారిటీ నిర్ణయమే అమలవుతుందా? తాజాగా ఈసీలో ఇద్దరు కమిషనర్లు వరుసగా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు వచ్చిన నివేదికలతో ఈ ప్రశ్న మరోసారి తెరపైకి వచ్చింది. సరిగ్గా ఇదే అంశంపై దాదాపు మూడు దశాబ్దాల క్రితం దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో కీలక న్యాయపోరాటం జరిగింది. అప్పటి ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ టీఎన్ శేషన్.. ఈసీలో తన అధికారాలకు భంగం కలుగుతోందంటూ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు.
వివరాలు
టీఎన్ శేషన్.. ఎన్నికల చరిత్రలో ప్రత్యేక అధ్యాయం
చివరకు 1995లో ఐదుగురు సభ్యుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం ఇచ్చిన తీర్పు ఈసీ నిర్ణయ ప్రక్రియపై కీలక స్పష్టత ఇచ్చింది.
టీఎన్ శేషన్ పేరు భారత ఎన్నికల చరిత్రలో ప్రత్యేకంగా నిలిచిపోయింది.
1990 నుంచి 1996 వరకు సీఈసీగా పనిచేసిన ఆయన.. ఎన్నికల నిబంధనలను కఠినంగా అమలు చేయడంలో ప్రసిద్ధి పొందారు.
డబ్బు, మద్యం పంపిణీ, బూత్ క్యాప్చరింగ్, నకిలీ ఓటింగ్,ఎన్నికల నిబంధనల ఉల్లంఘన వంటి అంశాలపై కఠిన చర్యలకు వెనుకాడలేదు.
ఎన్నికల సమయంలో అధికార యంత్రాంగం, పోలీసు వ్యవస్థ జవాబుదారీతనాన్ని పెంచడంపైనా దృష్టి పెట్టారు.
మోడల్ కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్ను కఠినంగా అమలు చేయడంతో పాటు ఓటర్లకు ఫొటో గుర్తింపు కార్డులు అందించే విధానాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడంలోనూ ఆయన పాత్ర కీలకంగా నిలిచింది.
వివరాలు
1993లో ముగ్గురు సభ్యుల ఈసీ
దీంతో అప్పటివరకు సాధారణంగా కనిపించిన ఎన్నికల సంఘానికి దేశవ్యాప్తంగా మరింత ప్రాధాన్యం, ప్రజల్లో ప్రత్యేక గుర్తింపు ఏర్పడింది.
శేషన్ సీఈసీగా ఉన్న సమయంలో 1993లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎన్నికల సంఘాన్ని బహుళ సభ్యుల సంస్థగా మార్చే నిర్ణయం తీసుకుంది.
అప్పటి రాష్ట్రపతి ఆర్టికల్ 324(2) కింద ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్ల సంఖ్యను ఇద్దరుగా నిర్ణయించి, ఎంఎస్ గిల్, జీవీజీ కృష్ణమూర్తిని ఎన్నికల కమిషనర్లుగా నియమించారు.
దీంతో సీఈసీతో పాటు ఇద్దరు కమిషనర్లతో ఈసీ పనిచేయడం ప్రారంభించింది.
ఇదే శేషన్-కేంద్ర ప్రభుత్వాల మధ్య న్యాయపోరాటానికి దారితీసింది.
కొత్తగా వచ్చిన ఇద్దరు కమిషనర్లకు సీఈసీతో సమాన నిర్ణయాధికారం కల్పించడం తన అధికారాలను తగ్గించడమేనని శేషన్ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.
వివరాలు
సుప్రీంకోర్టు ముందు కీలక ప్రశ్న ఏమిటి?
ఈ నియామకాలు, బహుళ సభ్యుల కమిషన్ విధానం రాజ్యాంగబద్ధతను సవాలు చేస్తూ ఆయన సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించారు.
శేషన్ వాదనలో ప్రధాన అంశం.. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 324 కింద సీఈసీకి ప్రత్యేక స్థానం ఉన్నప్పుడు, ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లతో ఆయనను సమానంగా ఎలా చూడగలరన్నదే.
కమిషన్లో అభిప్రాయ భేదాలు వచ్చినప్పుడు మెజారిటీ ఆధారంగా నిర్ణయం తీసుకునే విధానంపైనా ఆయన అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.
ఈ వ్యవహారాన్ని ఐదుగురు సభ్యుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం విచారించింది. 1995 జులై 14న తీర్పు వెలువడింది.
బహుళ సభ్యుల ఎన్నికల కమిషన్ ఏర్పాటు రాజ్యాంగ విరుద్ధం కాదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
ఆర్టికల్ 324లోనే సీఈసీతో పాటు ఇతర ఎన్నికల కమిషనర్లను నియమించే అవకాశం ఉందని కోర్టు పేర్కొంది.
వివరాలు
సీఈసీ 'ఫస్ట్ అమాంగ్ ఈక్వల్స్'
సుప్రీంకోర్టు తీర్పులో కీలక అంశం ఇదే. సీఈసీ కమిషన్కు అధిపతిగా ఉన్నప్పటికీ, మిగిలిన ఎన్నికల కమిషనర్ల కంటే ఆయనకు ప్రతి విషయంలో తుది నిర్ణయాధికారం ఉండదని తీర్పు స్పష్టం చేసింది.
బహుళ సభ్యుల కమిషన్లో అభిప్రాయ భేదాలు వస్తే మెజారిటీ అభిప్రాయానికి ప్రాధాన్యం ఉంటుందని కోర్టు పేర్కొంది.
అంటే సీఈసీకి ప్రత్యేక బాధ్యతలు, అధ్యక్ష స్థానం ఉన్నప్పటికీ.. నిర్ణయ ప్రక్రియలో ఆయన ఒక్కరి అభిప్రాయమే అంతిమం కాదన్నది ఈ తీర్పు సారాంశం.
మిగిలిన ఎన్నికల కమిషనర్లు కూడా నిర్ణయ ప్రక్రియలో భాగస్వాములే. అందుకే సీఈసీని 'ఫస్ట్ అమాంగ్ ఈక్వల్స్'గా అభివర్ణించే విధానం ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.
వివరాలు
తీర్పు తర్వాత కూడా శేషన్ ప్రయత్నం
సుప్రీంకోర్టు తీర్పుతో శేషన్ తన న్యాయపోరాటాన్ని పూర్తిగా ముగించలేదు.
తీర్పును సమీక్షించాలంటూ మరోసారి కోర్టును ఆశ్రయించారు. కమిషన్ సమావేశాలు ఎప్పుడు నిర్వహించాలి, ఏ అంశాలను ఎజెండాలో చేర్చాలి వంటి పరిపాలనా అంశాల్లో సీఈసీకి మరింత నియంత్రణ ఉండేలా నిబంధనలు రూపొందించే ప్రయత్నాలు కూడా చేశారు.
అయితే సుప్రీంకోర్టు ఆయన సమీక్ష పిటిషన్ను తిరస్కరించింది. దీంతో బహుళ సభ్యుల ఈసీ, మెజారిటీ ఆధారిత నిర్ణయ ప్రక్రియకు న్యాయపరమైన స్థిరత్వం లభించింది.
వివరాలు
ఇప్పుడు మళ్లీ ఈ అంశం ఎందుకు చర్చలోకి వచ్చింది?
దాదాపు మూడు దశాబ్దాల తర్వాత ఈసీ అంతర్గత వ్యవహారాలపై మరోసారి ప్రశ్నలు తలెత్తాయి.
'ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్' సెప్టెంబరు 23న ప్రచురించిన పరిశోధనాత్మక కథనం ప్రకారం.. ఎన్నికల కమిషనర్లు సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధు,వివేక్ జోషి గత 10 నెలల్లో కనీసం 14సార్లు ఈసీ నిర్ణయాలు, ఆదేశాలపై లిఖితపూర్వక అభ్యంతరాలు నమోదు చేశారు.
ఒకే రోజున నాలుగు అభ్యంతరాలు నమోదైనట్లు కూడా ఆ కథనం పేర్కొంది.
ఈ అభ్యంతరాలు ఓటర్ల నమోదు,ఓటర్ల పేర్ల తొలగింపు,పేర్ల పునరుద్ధరణ,ఫామ్-6లో మార్పులు, ఓటర్ల డేటాబేస్ నిర్వహణ,ఈసీ ఐటీ వ్యవస్థ వంటి కీలక అంశాలకు సంబంధించినవిగా నివేదిక తెలిపింది.
తమకు సమాచారం లేదా అనుమతి లేకుండానే కొన్ని నిర్ణయాలు తీసుకున్నట్లు ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేసినట్లు అందులో పేర్కొన్నారు.
వివరాలు
ఫామ్-6 నుంచి ఓటర్ల డేటా వరకు..
కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు చేసుకునే వారికి సంబంధించిన ఫామ్-6లో సవరణలు చేయడంపైనా ఇద్దరు కమిషనర్లు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినట్లు నివేదిక తెలిపింది.
ఎస్ఐఆర్ (Special Intensive Revision)తో అనుసంధానమైన ప్రశ్నలను ఫామ్-6లో చేర్చడంపై వారు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు.
ఈ మార్పులకు అవసరమైన నిబంధనల సవరణ ప్రక్రియను అనుసరించాల్సి ఉందని వారు పేర్కొన్నట్లు కథనం తెలిపింది.
అదేవిధంగా ఓటర్ల డేటాబేస్, ఈసీ ఐటీ వ్యవస్థను కేంద్రంగా నిర్వహించడంపై కూడా అభ్యంతరాలు వచ్చినట్లు 'ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్' నివేదించింది.
ఎన్నికల రోల్స్ నిర్వహణలో రాష్ట్రస్థాయి అధికారుల పాత్రపై ఈ కేంద్రీకరణ ప్రభావం చూపుతుందనే ఆందోళనలు కూడా నమోదు చేసినట్లు కథనం పేర్కొంది.
వివరాలు
ఈసీ వివరణ ఏమిటి?
ఇక ఈ ఆరోపణలు, నివేదికలపై ఎన్నికల సంఘం వేరే వివరణ ఇచ్చింది.
ఎస్ఐఆర్తో పాటు ఈసీ తీసుకున్న నిర్ణయాలన్నీ ముగ్గురు కమిషనర్ల ఆమోదంతోనే జరిగాయని ఈసీ వర్గాలు స్పష్టం చేశాయి.
కమిషనర్ల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు సంస్థాగత చర్చల్లో సహజమేనని, అయితే తుది నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగానే ఉన్నాయని పేర్కొన్నాయి.
అంతేకాదు.. 2025 అక్టోబరు నుంచి 2026 ఆగస్టు మధ్య 14 అభ్యంతరాలు నమోదైనప్పటికీ, ఈ కాలంలో కమిషన్ పలు కీలక సందర్భాల్లో ఉమ్మడిగానే ప్రజల ముందుకు వచ్చిందని మరో నివేదిక పేర్కొంది.
వివరాలు
జ్ఞానేశ్ కుమార్పై విపక్షాల డిమాండ్లు
ఈ నివేదికల నేపథ్యంలో సీఈసీ జ్ఞానేశ్ కుమార్ వ్యవహారశైలిపై విపక్షాల నుంచి విమర్శలు, డిమాండ్లు పెరిగాయి.
కాంగ్రెస్ సెప్టెంబరు 25న దేశవ్యాప్తంగా ఈసీ కార్యాలయాల వద్ద నిరసనలకు పిలుపునిచ్చింది.
జ్ఞానేశ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని, ఆయనపై చర్యలు తీసుకోవాలని విపక్షాలు డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.
ఇదే సమయంలో కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (CJP) కూడా ఆందోళనకు సిద్ధమైందని కథనంలో పేర్కొన్నారు.
48 గంటల్లో సీఈసీ రాజీనామా చేయకపోతే 'జంతర్ మంతర్ 2.0' పేరుతో భారీ నిరసన చేపడతామని ఆ పార్టీ ప్రకటించినట్లు పేర్కొన్నారు.
అయితే ఇవన్నీ రాజకీయ డిమాండ్లు, ఆరోపణలేనని గుర్తించాలి. ఎన్నికల సంఘం మాత్రం తన నిర్ణయాలన్నీ ముగ్గురు కమిషనర్ల ఆమోదంతోనే జరిగాయని స్పష్టం చేసింది.
వివరాలు
టీఎన్ శేషన్ ఎవరు?
టీఎన్ శేషన్ 1930లలో కేరళలోని పాలక్కాడ్ ప్రాంతంలో జన్మించారు.
గవర్నమెంట్ విక్టోరియా కాలేజీ, పాలక్కాడ్, అనంతరం మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీలో విద్యాభ్యాసం చేశారు.
కొంతకాలం అధ్యాపకుడిగా పనిచేసిన తర్వాత సివిల్ సర్వీసెస్లోకి ప్రవేశించారు. 1955 బ్యాచ్ ఐఏఎస్ అధికారిగా వివిధ ప్రభుత్వ శాఖల్లో బాధ్యతలు నిర్వహించారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వంలో పలు కీలక పదవుల్లో పనిచేసిన శేషన్.. 1989లో క్యాబినెట్ సెక్రటరీగా కూడా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
అనంతరం 1990 డిసెంబరు 12న భారత 10వ ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. 1996 డిసెంబరు వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు.
వివరాలు
ఎన్నికల సంస్కరణల్లో శేషన్ ముద్ర
సీఈసీగా ఉన్న సమయంలో ఎన్నికల అక్రమాలపై శేషన్ కఠినంగా వ్యవహరించారు.
బోగస్ ఓటింగ్, బూత్ క్యాప్చరింగ్, ఓటర్లకు లంచాలు ఇవ్వడం, మద్యం పంపిణీ, ఎన్నికల నిబంధనల ఉల్లంఘన వంటి వాటిని అడ్డుకునేందుకు చర్యలు చేపట్టారు.
మోడల్ కోడ్ ఆఫ్ కండక్ట్ అమలును బలోపేతం చేశారు.
ఓటర్ల ఫొటో గుర్తింపు కార్డుల విధానాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లడం, ఎన్నికల సమయంలో అధికార యంత్రాంగం, పోలీసు వ్యవస్థపై ఈసీ పర్యవేక్షణను పెంచడం వంటి చర్యలతో ఆయనకు ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది.
ఎన్నికల నిర్వహణలో చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా 1996లో ఆయనకు రామన్ మెగసెసే అవార్డు లభించింది.
వివరాలు
పదవీ విరమణ తర్వాత రాజకీయాల్లోకి..
1996లో సీఈసీ పదవి నుంచి తప్పుకున్న తర్వాత శేషన్ ప్రజాజీవితంలో కొనసాగారు.
1997 రాష్ట్రపతి ఎన్నికల్లో కె.ఆర్. నారాయణన్పై పోటీ చేసి ఓడిపోయారు.
అనంతరం 1999 లోక్సభ ఎన్నికల్లోనూ పోటీ చేశారు. ఆ తర్వాత క్రమంగా ప్రజాజీవితానికి దూరమైన శేషన్.. 2019 నవంబరు 10న చెన్నైలో 86 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశారు.
ఎన్నికల సంఘం అధికారాలను రాజ్యాంగ పరిమితుల్లో సమర్థంగా వినియోగించడం, ఎన్నికల నిబంధనలను కఠినంగా అమలు చేయడం ద్వారా ఆయన తనదైన ముద్ర వేశారు.
వివరాలు
మళ్లీ శేషన్ కేసు ఎందుకు గుర్తొస్తోంది?
ప్రస్తుతం ఈసీలోని ముగ్గురు సభ్యుల మధ్య నిర్ణయ ప్రక్రియ, అభిప్రాయ భేదాలు, సీఈసీ పాత్రపై చర్చ జరుగుతున్న నేపథ్యంలో 1995 శేషన్ కేసు మరోసారి ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.
ఆ కేసులో సుప్రీంకోర్టు బహుళ సభ్యుల ఎన్నికల కమిషన్ రాజ్యాంగబద్ధమేనని, నిర్ణయ ప్రక్రియలో మెజారిటీకి ప్రాధాన్యం ఉంటుందని స్పష్టం చేసింది.
అందుకే నేటి ఈసీ వ్యవహారాలను అర్థం చేసుకోవాలంటే.. మూడు దశాబ్దాల క్రితం టీఎన్ శేషన్ చేసిన న్యాయపోరాటం, దానిపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు కీలకమైన నేపథ్యంగా నిలుస్తోంది.
తాజా పరిణామాల్లో ఆరోపణలు, కమిషనర్ల అభ్యంతరాలు ఒకవైపు.. ఈసీ ఇచ్చిన ఏకగ్రీవ నిర్ణయాల వివరణ మరోవైపు ఉన్నాయి.
ఈ రెండు అంశాలను విడిగా పరిశీలించినప్పుడే ప్రస్తుత వివాదం పూర్తి నేపథ్యం అర్థమవుతుంది.