RBI: అభివృద్ధేతర వ్యయానికి కళ్లెం.. దేశంలోనే అగ్రస్థానంలో తెలంగాణ.. రాష్ట్రాల బడ్జెట్లపై విశ్లేషణలో ఆర్బీఐ వెల్లడి
ఈ వార్తాకథనం ఏంటి
రాష్ట్ర బడ్జెట్లో అభివృద్ధేతర వ్యయాన్ని తగ్గించడంలో తెలంగాణ కొత్త ప్రభుత్వం తొలి ఏడాదే సార్వత్రికంగా విజయాన్ని సాధించింది. ఈ దిశలో తెలంగాణ దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల కంటే ముందున్న రాష్ట్రంగా నిలిచింది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరానికి కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన తొలి పూర్తి బడ్జెట్ను పరిశీలిస్తే, అభివృద్ధేతర (Non-Development - ND) ఖర్చులను తగ్గించడంలో తెలంగాణ అగ్రస్థానంలో ఉంది. రాష్ట్రాల బడ్జెట్ల విశ్లేషణలో రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం ఇది స్పష్టమైంది.
వివరాలు
18.8%' తగ్గింపు దేశంలోని ఏ రాష్ట్రం లేదా కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలో నమోదు కాలేదు
2023-24లో తెలంగాణలో ND వ్యయం కింద రూ.56,554 కోట్లను ఖర్చు చేశారు. కానీ 2024-25 బడ్జెట్లో ఇదే మొత్తాన్ని 18.8% తగ్గించి రూ.45,894.10 కోట్లకే పరిమితం చేశారు. RBI తెలిపినట్లు, ఈ '-18.8%' తగ్గింపు దేశంలోని ఏ రాష్ట్రం లేదా కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలో నమోదు కాలేదు. ND వ్యయ పద్దు కింద ఖర్చు చేసే నిధులు రాష్ట్రానికి ఏ ఆదాయం రాబట్టవు. దీన్ని తగ్గించడం వలన వచ్చే వంతు నిధులను అభివృద్ధి వ్యయానికి కేటాయించడం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సులభమవుతుంది. ఉత్తర్ప్రదేశ్లో 2023-24లో ND ఖర్చులు రూ.1.61 లక్షల కోట్ల ఉండగా, 2024-25లో 22.2% పెరిగి రూ.1.97 లక్షల కోట్లకు చేరాయి. ఈ క్రమంలో తెలంగాణలో '-18.8%' తగ్గింపు ప్రత్యేకమైనది.
వివరాలు
2025-26లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ND వ్యయానికి రూ.50,320 కోట్లు
ఇతర రాష్ట్రాల పరిస్థితులు ఇలా ఉన్నాయి: బీహార్లో 34.4%, కర్ణాటకలో 18%, మధ్యప్రదేశ్లో 19.2%, మహారాష్ట్రలో 16.7%, తమిళనాడు 11.2%, ఆంధ్రప్రదేశ్ 3.3% పెరిగాయి. అంటే, దేశంలో ND వ్యయం ఎక్కువే అయినా, తగ్గించిన రాష్ట్రం తెలంగాణే ఒకటి. జాతీయ సగటు 13.6% పెరుగుదలగా నమోదైంది. 2025-26లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం ND వ్యయానికి రూ.50,320 కోట్లు ఖర్చు చేయాలని అంచనా వేసింది. ఈ మొత్తం 2023-24లో ఖర్చైన రూ.56,554కోట్ల కంటే తక్కువగా ఉండటం గమనార్హం. ND వ్యయాన్ని తగ్గించడం ద్వారా తెలంగాణ అభివృద్ధి ఖర్చును 24.8% పెంచి 11వ స్థానంలో నిలిచింది. జాతీయ సగటు పెరుగుదల 22.2%గా ఉంది. ఈ క్రమంలో మణిపూర్ 96.9%,త్రిపుర 48.3%, బీహార్ 46.1% పెరుగుదలతో ముందున్న రాష్ట్రాలు.
వివరాలు
తెలంగాణ సామాజిక సేవల రంగానికి రూ.10,503 కోట్లు కేటాయింపు
2023-24లో తెలంగాణ అభివృద్ధి ఖర్చు రూ.1.62 లక్షల కోట్లలో ఎక్కువగా ఉండగా, 2024-25లో రూ.2.03 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. 2025-26లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 15.5% పెంచి రూ.2.34 లక్షల కోట్ల ఖర్చు చేయనున్నట్లు RBI వెల్లడించింది. మూలధన వ్యయానికి సంబంధించి, ఈ ఏడాది తెలంగాణ సామాజిక సేవల రంగానికి రూ.10,503 కోట్లు కేటాయించిందని RBI పేర్కొంది. ఇది గత మూడు సంవత్సరాలలో అత్యధికం. 2024-25లో విద్య, క్రీడలు, సాంస్కృతిక రంగాలకు రూ.1,225.15 కోట్లు ఖర్చు చేయగా, 2025-26లో రూ.1,225.40 కోట్లు కేటాయించారు. వైద్యం, ప్రజారోగ్య రంగంలో మూలధన ఖర్చు రూ.1,320 కోట్ల నుంచి రూ.1,992.78 కోట్లకు పెరిగింది. రోడ్లు, వంతెనల కోసం ఖర్చు రూ.947 కోట్ల నుంచి రూ.3,131 కోట్లకు పెరిగింది.