Bolivia: 15 ఏళ్ల డాలర్ పెగ్కు బొలీవియా గుడ్బై.. అసలు కారణం ఇదే!
ఈ వార్తాకథనం ఏంటి
ఒక దేశ కరెన్సీ విలువను మరో దేశ కరెన్సీతో స్థిరంగా అనుసంధానించడం ఎంత పెద్ద నిర్ణయమో.. ఆ వ్యవస్థ నుంచి బయటపడటం కూడా అంతే కీలకమైన విషయం. అలాంటి నిర్ణయాన్నే తాజాగా బొలీవియా తీసుకుంది. దాదాపు 15 ఏళ్లుగా అమల్లో ఉన్న డాలర్ పెగ్ విధానాన్ని ముగిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. ఈ నిర్ణయానికి దారితీసిన పరిస్థితులు ఏమిటి? డాలర్ పెగ్ను ఎందుకు వదులుకోవాల్సి వచ్చింది? దీని ప్రభావం బొలీవియా ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఎలా ఉండబోతోంది? తెలుసుకుందాం.
వివరాలు
డాలర్ పెగ్ అంటే ఏమిటి?
సాధారణంగా ఒక దేశ కరెన్సీ విలువ మార్కెట్లో డిమాండ్, సరఫరా ఆధారంగా మారుతూ ఉంటుంది. అయితే కొన్ని దేశాలు తమ కరెన్సీ విలువను అమెరికా డాలర్తో స్థిరంగా అనుసంధానిస్తాయి. దీనినే డాలర్ పెగ్ అని పిలుస్తారు. బొలీవియా కూడా గత 15 ఏళ్లుగా తన జాతీయ కరెన్సీ బొలివియానో విలువను అమెరికా డాలర్తో స్థిరంగా కొనసాగించింది. మార్కెట్ పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా ప్రభుత్వం ఒకే మారకపు రేటును కొనసాగించేది. అయితే ఇలాంటి విధానాన్ని అమలు చేయాలంటే భారీ స్థాయిలో విదేశీ మారక నిల్వలు, ముఖ్యంగా డాలర్ నిల్వలు అవసరం అవుతాయి.
వివరాలు
సడన్గా ఎందుకు ఈ నిర్ణయం?
ఇటీవలి కాలంలో బొలీవియా తీవ్ర ఆర్థిక ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటోంది. దేశ విదేశీ మారక నిల్వలు గణనీయంగా తగ్గిపోవడంతో ఇంధన దిగుమతులు, విదేశీ చెల్లింపులకు అవసరమైన డాలర్లను సమకూర్చడం ప్రభుత్వానికి భారంగా మారింది. అదే సమయంలో మార్కెట్లో డాలర్ల కొరత మరింత పెరిగింది. అధికారికంగా నిర్ణయించిన మారకపు రేటు ఒకలా ఉండగా, బ్లాక్ మార్కెట్లో మాత్రం డాలర్ మరింత అధిక ధరకు విక్రయమవుతోంది. దీంతో ప్రజలు అధికారిక బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థపై నమ్మకం కోల్పోయి బ్లాక్ మార్కెట్ను ఆశ్రయించడం ప్రారంభించారు. ఈ పరిస్థితుల్లో డాలర్ పెగ్ విధానాన్ని కొనసాగించడం సాధ్యం కాదని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.
వివరాలు
ఇకపై ఏమి మారనుంది?
డాలర్ పెగ్ విధానాన్ని రద్దు చేసిన తర్వాత బొలీవియా కరెన్సీ విలువ ఇకపై మార్కెట్ డిమాండ్, సరఫరా ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది. అంటే పరిస్థితులను బట్టి కరెన్సీ విలువ పెరగవచ్చు లేదా తగ్గవచ్చు. ఆర్థిక నిపుణుల అంచనా ప్రకారం ఈ నిర్ణయం తర్వాత బొలివియానో విలువ గణనీయంగా పడిపోయే అవకాశం ఉంది. దీని ప్రభావంతో దిగుమతి వస్తువుల ధరలు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం కూడా అధికమయ్యే అవకాశాలు ఉన్నాయి. అయితే దీర్ఘకాలంలో కరెన్సీ అసలు మార్కెట్ విలువ ప్రతిబింబించే అవకాశం ఉండటంతో ఆర్థిక వ్యవస్థ మరింత పారదర్శకంగా మారుతుందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
వివరాలు
ఇదే దారిలో నడిచిన ఇతర దేశాలు
బొలీవియా తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం ప్రపంచానికి కొత్తేమీ కాదు. గతంలో కూడా పలు దేశాలు డాలర్తో ఉన్న స్థిర అనుబంధాన్ని వదిలేశాయి. దక్షిణ అమెరికా దేశమైన అర్జెంటీనా 1990లలో తన కరెన్సీ పెసోను అమెరికా డాలర్తో 1:1 నిష్పత్తిలో అనుసంధానించింది. అయితే తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభం కారణంగా 2002లో ఆ విధానాన్ని రద్దు చేయాల్సి వచ్చింది. అనంతరం అర్జెంటీనా కరెన్సీ భారీగా విలువ కోల్పోయింది. అలాగే కజకిస్తాన్ 2015లో, ఈజిప్ట్ 2016లో తమ కరెన్సీలను మార్కెట్ ఆధారిత విధానానికి మార్చాయి. నైజీరియా కూడా విదేశీ మారక సంక్షోభం నేపథ్యంలో గత కొన్నేళ్లుగా కరెన్సీపై ఉన్న నియంత్రణలను క్రమంగా సడలిస్తోంది.
వివరాలు
ఇంకా డాలర్ పెగ్ కొనసాగిస్తున్న దేశాలు
మరోవైపు సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, హాంకాంగ్ వంటి దేశాలు ఇప్పటికీ డాలర్ పెగ్ విధానాన్నే కొనసాగిస్తున్నాయి. ఈ దేశాల వద్ద భారీ స్థాయిలో విదేశీ మారక నిల్వలు ఉండటమే ఇందుకు ప్రధాన కారణంగా భావిస్తున్నారు. భారత్ పరిస్థితి ఎలా ఉంది? భారత్ డాలర్ పెగ్ విధానాన్ని అనుసరించదు. మన దేశ కరెన్సీ రూపాయి మేనేజ్డ్ ఫ్లోట్ విధానంలో ఉంటుంది. మార్కెట్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రూపాయి విలువ మారుతూ ఉంటుంది. అయితే రూపాయి విలువలో తీవ్రమైన హెచ్చుతగ్గులు రాకుండా అవసరమైనప్పుడు భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (ఆర్బీఐ) విదేశీ మారక మార్కెట్లో జోక్యం చేసుకుని పరిస్థితిని సమతుల్యం చేస్తుంది.
వివరాలు
ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో డాలర్ ఆధిపత్యం
ఒక దేశం తన కరెన్సీని డాలర్తో స్థిరంగా అనుసంధానించడం ఎంత క్లిష్టమో, ఆ వ్యవస్థ నుంచి బయటపడటం కూడా అంతే కీలకమైన నిర్ణయం. బొలీవియా తీసుకున్న తాజా నిర్ణయం ఆ దేశ ఆర్థిక పరిస్థితి ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది. అదే సమయంలో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో డాలర్ ఆధిపత్యం, కరెన్సీ నిర్వహణ విధానాలపై మరోసారి విస్తృత చర్చకు దారితీసింది.